Schiaparelli: Fashion Becomes Art

Το V&A τιμά την πρωτοποριακή δημιουργό με μια έκθεση-σύγκρουση ενός μακρινού παρελθόντος και ενός πολύ άμεσου παρόντος, τονίζει ο δημιουργικός διευθυντής του οίκου, Daniel Roseberry. H Elsa Schiaparelli, υπήρξε η πρώτη σχεδιάστρια που ανέβασε τη μόδα στο εικαστικό επίπεδο των καλών τεχνών. Βρήκε τον τρόπο, πάντα μέσα από μια δημιουργική αμφισβήτηση, αυτές οι δύο δημιουργικές εκφράσεις να αναμιχθούν και τελικά, κατάφερε να κερδίσει τον σεβασμό και τον θαυμασμό των σπουδαιότερων καλλιτεχνών εκείνης της εποχής αλλά και να συνεργαστεί μαζί τους. Η κύρια αντίπαλος της Coco Chanel στις δεκαετίες 1930 και 1940, δεν διέθετε απλά ένα ιδιαίτερο ενδυματολογικό στυλ στις προτάσεις της, αλλά παράλληλα και μία σουρεαλιστική, καλλιτεχνική ευφυία, που έφερε την τέχνη της υψηλής ραπτικής (haute couture) στα όρια της φορέσιμης τέχνης (wearable art).

Αριστοκρατική καταγωγή και κοσμοπολίτικη ανατροφή

H Ιταλίδα σχεδιάστρια, με την αριστοκρατική καταγωγή γεννήθηκε στη Ρώμη και μέσα στο ιστορικό Palazzo Corsini. Προερχόταν από μια πλούσια οικογένεια με ιδιαίτερη μόρφωση και υψηλή κοινωνική θέση. Ο πατέρας της, Celestino Schiaparelli, ήταν ακαδημαϊκός με καταγωγή από το Πιεμόντε, υπήρξε επιμελητής μεσαιωνικών χειρογράφων και κοσμήτορας της φιλοσοφικής σχολής στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης, ενώ η μητέρα της προερχόταν από παλιά αριστοκρατική οικογένεια της Νάπολης. Μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον γεμάτο διανοούμενους, μελετώντας φιλοσοφία και λογοτεχνία. Ο θείος της, Giovanni Schiaparelli, ήταν διάσημος αστρονόμος και εκείνος που ανακάλυψε την ύπαρξη των «καναλιών» στον Άρη, και από λάθος εκείνης της εποχής, θεωρήθηκαν τεχνητά κατασκευάσματα. Η Schiaparelli, αν και γεννήθηκε στην Ιταλία, δημιούργησε τον οίκο της στο Παρίσι, εξάλλου η κοσμοπολίτικη ανατροφή της, την έκανε να αισθάνεται το ίδιο άνετα σε διαφορετικά μέρη του κόσμου.

Δημιουργική βουτιά στην τέχνη του Σουρεαλισμού

Επηρεάστηκε βαθιά από το κίνημα του Σουρεαλισμού, συνεργαζόμενη στενά με καλλιτέχνες όπως ο Salvador Dalí και ο Jean Cocteau. Το ταλέντο της έγκειται στη μετατροπή ονειρικών, συχνά παράδοξων εικόνων σε ρούχα, χρησιμοποιώντας τεχνική trompe-l`œil (οπτική ψευδαίσθηση), ασυνήθιστα κουμπιά σε σχήματα εντόμων, ακροβατών και φαγητών, αλλά και πληθώρα από ανατρεπτικά μοτίβα. Αντίθετα με τη Chanel που επικεντρωνόταν στην απλότητα, η Schiaparelli ήταν τολμηρή, προκλητική και ευφάνταστη, εισήγαγε το "Shocking Pink" (ένα έντονο χρώμα στην απόχρωση της ματζέντα), ενώ χρησιμοποίησε ιδιαίτερα τολμηρά διακοσμητικά στοιχεία για εκείνη την εποχή όπως εμφανή φερμουάρ και υλικά όπως το σελοφάν. Παρουσίασε ενδύματα με μεγάλους ώμους και ασύμμετρες γραμμές δίνοντας έμφαση στην προσωπικότητα της γυναίκας, ξεχωρίζοντας την από την επικρατούσα ομοιομορφία και αλλάζοντας με μοναδικό και τολμηρό τρόπο τις γνώριμες φόρμες εκείνης της περιόδου. Παρουσίασε εμβληματικές δημιουργίες, κυριολεκτικά κομμάτια-σταθμούς στην ιστορία της μόδας, όπως τα: «φόρεμα με αστακό», καπέλο με σχήμα παπούτσι και το Tear Dress (φόρεμα των δακρύων, όλα σε συνεργασία με τον Dali. Οι δημιουργίες της Schiaparelli χαρακτηρίζονται από ένα υψηλό καλλιτεχνικό ύψος, καθώς δεν στόχευαν απλώς στην ομορφιά και τα χαρακτηριστικά που αντιπροσώπευαν την κομψότητα εκείνης της εποχής, αλλά στην πρόκληση συναισθημάτων μέσα από το σοκ, την έκπληξη και το χιούμορ. Για την ίδια, η μόδα ήταν πάντα μια θεατρική παράσταση που με κύριο όπλο της το τολμηρό χιούμορ, είχε τη δυνατότητα να ανατρέψει τα κοινωνικά στερεότυπα. Όμως, παρά την όποια εκκεντρικότητα των σχεδίων της, τα ενδύματα των συλλογών της διέθεταν εξαιρετική δομή, άριστη κατασκευή και τέλειες ραφές, αποδεικνύοντας την κορυφαία τεχνική της κατάρτιση.

Τα τόσο θεατρικά σχέδια της Schiaparelli έκαναν επίσης το έργο της ιδανικό για κινηματογραφικές και θεατρικές παραγωγές. Σχεδίασε διάσημα τα κοστούμια της Mae West για την ταινία Every Day’s a Holiday του 1937, προσαρμόζοντάς τα σε ένα μανεκέν σμιλεμένο στις αναλογίες της σταρ. Η ίδια ηθοποιός ενέπνευσε την Ιταλίδα δημιουργό για  το σχήμα του μπουκαλιού στο άρωμα Shocking που σχεδίασε σε συνεργασία με την Leonor Fini. Αυτές οι δημιουργικές συνεργασίες βρίσκονται στην καρδιά της έκθεσης «Schiaparelli: Fashion Becomes Art». Κάποια από τα δεκάδες εκθέματα θα είναι, τα φορέματα Skeleton και Tears της Schiaparelli καθώς και το Shoe Hat, όλα δημιουργημένα σε συνεργασία με τον Νταλί. Παράλληλα θα υπάρχουν έργα τέχνης από καλλιτέχνες όπως ο Pablo Picasso, ο Jean Cocteau και ο Man Ray, τα οποία βοηθούν στην απεικόνιση του δημιουργικού περιβάλλοντος της σχεδιάστριας. Ο σχεδιαστής Daniel Roseberry, γεννημένος στο Τέξας, ανέλαβε τα ηνία ως δημιουργικός διευθυντής το 2019, καθιστώντας τον, ως τον πρώτο Αμερικανό που ηγήθηκε μιας γαλλικής ετικέτας υψηλής ραπτικής. Έχει επιδιώξει να δημιουργήσει μια νέα φωνή για τον οίκο, διατηρώντας παράλληλα την σουρεαλιστική κληρονομιά του και σεβόμενος απόλυτα την ιστορία και την καλλιτεχνική του παρακαταθήκη.

Schiaparelli: Fashion Becomes Art. Η έκθεση θα παρουσιαστεί στο V&A Museum, Cromwell Rd, Λονδίνο, από 21 Μαρτίου έως 1 Νοεμβρίου 2026