Οι Millennials (1981-1996) κατέχουν 61%, το μεγαλύτερο ποσοστό στις έρευνες για την επαγγελματική εξουθένωση, ακολουθεί με 60% η Generation X (1965-1980) και τρίτη στη σειρά με ποσοστό 56% η Generation Z (1997-2012). Τρεις γενιές που μεγάλωσαν με ένα συγκεκριμένο όραμα, ότι η προσωπική αξία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την παραγωγικότητα και ότι η επιτυχία κρύβεται κάπου ανάμεσα σε 16ωρα εργασίας, απανωτά meetings και emails που στέλνονταν ακόμα και στις δύο τα ξημερώματα. Σήμερα, το Matrix της «κουλτούρας της μάχης» (hustle culture) καταρρέει με πάταγο και οι γενιές που πίστεψαν τυφλά στο αφήγημα της ασταμάτητης «αυτοβελτίωσης» μέσω της επαγγελματικής εξουθένωσης ως παράσημο, βρίσκονται πλέον αντιμέτωπες με μια καθολική, παγκόσμια κρίση burnout. Η σωματική και ψυχική κατάρρευση δεν είναι πια η εξαίρεση, αλλά ο κανόνας, οδηγώντας σε μια νομοτελειακή κοινωνική μεταστροφή: την αποκαθήλωση αυτής της απάνθρωπης κουλτούρας και την ανάδυση ενός πιο χαλαρού τρόπου ζωής.
Η ψευδαίσθηση της μόνιμης επιτάχυνσης
Η hustle culture μας υποσχέθηκε τα πάντα, όπως, οικονομική ανεξαρτησία, κοινωνική καταξίωση και την τέλεια ζωή. Αυτό που παρέλειψε να αναφέρει στα «ψιλά γράμματα» ήταν το κόστος. Για χρόνια, η εμμονή με την επιτυχία μεταφράστηκε σε χρόνια στέρηση ύπνου, αυξημένα ποσοστά κατάθλιψης, κρίσεις πανικού και μια μόνιμη αίσθηση ανεπάρκειας. Αν δεν δούλευες ενώ οι άλλοι χαλάρωναν, ένιωθες ότι έχανες το τρένο. Η πραγματικότητα όμως αποδείχθηκε αμείλικτη, καθώς οι millennials και στη συνέχεια η Gen Z, συνειδητοποίησαν ότι η αέναη κίνηση δεν οδηγεί απαραίτητα κάπου. Η εργασιακή εξουθένωση χτύπησε την πόρτα εκατομμυρίων επαγγελματιών, η Generation X για παράδειγμα, είδε το σώμα και το μυαλό της να τραβούν κυριολεκτικά χειρόφρενο. Η κόπωση έγινε δομική, και η αμφισβητούμενοι χαρακτηρισμοί λάμψης, όπως «boss babe» ή «self-made entrepreneur», ξεθώριασαν μπροστά στην ανάγκη για ένα απλό, ήρεμο Σαββατοκύριακο χωρίς ειδοποιήσεις στο κινητό.
Η εποχή του Soft Living
Η απομυθοποίηση δεν έγινε ξαφνικά, αλλά ωρίμασε μέσα από τη συλλογική εξάντληση. Άνθρωποι που θυσίασαν προσωπικές σχέσεις, χόμπι και κάποιες φορές την υγεία τους για μια προαγωγή ή ακόμα και για την καταξίωση στα social media!, άρχισαν να αναρωτιούνται: «Προς τι όλος αυτός ο αγώνας;» και η απάντηση γέννησε ένα νέο κοινωνικό κίνημα. Η ανάγκη για επιβίωση απέναντι στο τοξικό στρες οδήγησε στην πλήρη αποκαθήλωση της εργασίας ως του μοναδικού άξονα γύρω από τον οποίο περιστρέφεται η ανθρώπινη ύπαρξη. Η εργασία επέστρεψε στη φυσική της διάσταση ως ένα μέσο βιοπορισμού και όχι σε μια θρησκεία που απαιτεί ανθρωποθυσίες.
Στον αντίποδα του θορύβου και της πίεσης, αναδύεται πλέον η κουλτούρα του Soft Living. Η νέα αυτή αντίληψη δεν πρόκειται για μια τάση τεμπελιάς, αλλά για μια βαθιά, ριζοσπαστική φιλοσοφία ζωής. Το Soft Living απορρίπτει συνειδητά το άγχος, τον υπερκαταναλωτισμό και τον εξαναγκασμό της μόνιμης παραγωγικότητας, θέτοντας ως απόλυτη προτεραιότητα την ψυχική ηρεμία, την αυτοφροντίδα και την ουσιαστική αποσύνδεση. Η αντικατάσταση του «γρήγορου» με το «ποιοτικό», ένας καφές που τον απολαμβάνεις χωρίς να κοιτάζεις το ρολόι, ένα βιβλίο, μια βόλτα στη φύση χωρίς την ανάγκη να γίνει Instagram Story, απαιτούν ένα σημαντικό «όχι». Όχι σε επιπλέον project που ξεπερνούν τις αντοχές μας, όχι σε τοξικές εργασιακές κουλτούρες, όχι στην προσβασιμότητα 24/7. Ουσιαστικά ένα ειλικρινές «offline» και μια αποτοξίνωση σκληρής επαγγελματικής καθημερινότητας που πλέον, γίνεται ανάγκη υγείας, επιτρέποντας στον εγκέφαλο μας να ξεκουραστεί από τον καταιγισμό πληροφοριών.
Η επανάσταση του να μην κάνεις (κάποιες φορές) τίποτα
Σε μια κοινωνία που έχει μάθει να σε αξιολογεί με βάση τα προφίλ σου στα social, το να επιλέγεις την ηρεμία είναι μια πράξη επανάστασης. Το Soft Living μας θυμίζει ότι η ζωή δεν είναι ένα project που πρέπει να βελτιστοποιηθεί, καθώς έχουμε το δικαίωμα να ξεκουραζόμαστε και να απολαμβάνουμε την καθημερινότητα χωρίς τις ενοχές ότι για κάποιο λόγο, πάντα χάνουμε χρόνο. Η μετάβαση από το hustle στο soft απαιτεί μια εσωτερική επαναρρύθμιση. Σημαίνει να σταματήσουμε να μετράμε την ημέρα μας με βάση τα tasks που ολοκληρώσαμε και να αρχίσουμε να την μετράμε με βάση τις στιγμές που νιώσαμε γαλήνη, να κατανοήσουμε ότι η επιτυχία δεν μετριέται με τον βαθμό της εξάντλησής μας, αλλά με την ποιότητα της υγείας μας πάνω από όλα.
Είναι σαφές ότι η hustle culture μας υποσχέθηκε το μέλλον, αλλά μας έκλεψε με δραματικό τρόπο το παρόν. Το Soft Living υπόσχεται να μας το επιστρέψει, αποδεικνύοντας ότι η μεγαλύτερη πολυτέλεια της εποχής μας δεν είναι τα ακριβά αυτοκίνητα ή οι τίτλοι ιδιοκτησίας, αλλά μια πιο χαλαρή ζωή, ένα καθαρό μυαλό, ο χρόνος να αναπνέουμε ελεύθερα και πάνω από όλα, το κέρδος του προσωπικού χρόνου, που στην εποχή μας, χαρακτηρίζεται ως η απόλυτη πολυτέλεια.
Η σκυτάλη στην τολμηρή GenZ
Στις μέρες μας, η Gen Z (οι νεότερη γενιά εργαζομένων) βιώνει το burnout με έναν διαφορετικό, πιο κυνικό τρόπο. Έχοντας δει τους μεγαλύτερους αδελφούς τους ή τους γονείς τους να καταρρέουν για μια θέση εργασίας, αντιδρά πιο δυναμικά, καθώς είναι η γενιά που ξεκίνησε το κίνημα του και του Soft Living, αρνούμενη να θυσιάσει την ψυχική της υγεία για εταιρικά κέρδη. Αν οι Millennials υπήρξε η γενιά που εντόπισε το πρόβλημα του burnout, η Gen Z είναι εκείνη που επέβαλε τη λύση, αλλάζοντας τους κανόνες του παιχνιδιού στην αγορά εργασίας. Αποκαθήλωσε τα παλαιότερα status της πολυάσχολης επαγγελματικής καθημερινότητας και εκλογίκευσε την ξεκούραση. Επέβαλε «ψηφιακά ορόσημα» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και χάρισε όνομα και κοινότητα σε πρακτικές που παλαιότερα θα θεωρούνταν τεμπελιά. Για παράδειγμα, επανάφερε τη λογική του να κάνεις ότι περιγράφει το συμβόλαιο εργασίας σου και όχι δεκάδες άλλα πράγματα.
Η Gen Z αποφεύγει επίσης τα δύσκολα δευτεριάτικα meetings, για να υπάρξει μια ήπια προσαρμογή μετά το Σαββατοκύριακο, αλλά και σε μεγάλο ποσοστό, αρνείται να θυσιάσει την ηρεμία της για μια προαγωγή. Στο οκτάωρο θα βρουν πάντα χρόνο για έναν καφέ ή ένα χαλαρό γεύμα και μάλιστα αποδεικνύεται ότι αυτά τα μικρά διαλείμματα που οι παλιοί μάνατζερ έβλεπαν ως χάσιμο χρόνου, τελικά αυξάνουν την παραγωγικότητα. Οι Gen Zers δεν αντέχουν τα τοξικά εργασιακά περιβάλλοντα γιαυτό και παραιτούνται με μεγάλη ευκολία. Αν και η προηγούμενη γενιά το θεωρεί ανώριμο, για τους ίδιους αποτελεί πράξη διαφάνειας και πίεσης προς τους εργοδότες. Αυτές οι συμπεριφορές για τη συγκεκριμένη γενιά είναι λογικές καθώς δεν τους αρέσει επίσης να παίζουν το θέατρο του «απασχολημένου», μια και όταν τελειώσουν τη δουλειά τους θα ανοίξουν το κινητό τους ή απλά θα σταματήσουν να δουλεύουν. Οι παλαιότεροι, που είχαν μάθει να δείχνουν πάντα ότι κάτι κάνουν (ακόμα και χωρίς λόγο), το μεταφράζουν ως έλλειψη ενδιαφέροντος.
Καθολική αλλαγή της εργασιακής κουλτούρας
Είναι σημαντικό ότι η νεότερη γενιά εργαζομένων άλλαξε την κουλτούρα της εργασίας. Εκλογίκευσε την ανάπαυση που χρειάζεται ένας άνθρωπος και παράλληλα θεσμοθέτησε το σημαντικό δικαίωμα στη «αποσύνδεση». Ανάγκασε τους εργοδότες να συμπεριλάβουν στα εταιρικά προνόμια την ψυχική υγεία ζητώντας άδειες ξεκούρασης, και επανάφεραν παλαιότερες πρακτικές χαλάρωσης όπως την κηπουρική, το διάβασμα αλλά και το πλέξιμο, όσο αστείο και αν ακούγεται. Είναι ξεκάθαρο ότι η Gen Z δεν ενδιαφέρεται για τους επαγγελματικούς τίτλους, ούτε για τους μεγάλους τραπεζικούς λογαριασμούς, αντίθετα, κατάφερε να προκαλέσει μια μεταστροφή σε μια πιο χαλαρή, με όλους τους τρόπους, εργασιακή καθημερινότητα.
Στις μέρες μας, η συγκεκριμένη γενιά αποτελεί το 27% του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού και μάλιστα με αρκετό μέλλον μπροστά της, και αυτό από μόνο του υπήρξε ικανό για τις αλλαγές που απαίτησε. Μία από αυτές η τηλεργασία, αλλά και τα ευέλικτα ωράρια, ο σεβασμός του ελεύθερου χρόνου καθώς δύσκολα θα πάρει τηλέφωνο πια ένας προϊστάμενος τον υφιστάμενο εκτός ωραρίου εργασίας. Παράλληλα, στις μέρες μας πολλές εταιρείες παρέχουν πλέον άδειες για λόγους ψυχικής υγείας (Mental Health Days) και πρόσβαση σε πλατφόρμες ψυχολογικής υποστήριξης. Η Gen Z άλλαξε όμως και τον παλαιότερο αυταρχικό τρόπο διοίκησης, καθώς οι εταιρείες επιλέγουν πια να προσλαμβάνουν managers με ενσυναίσθηση. Αλλά και πέρα από την ετήσια αξιολόγηση των εργαζομένων, οι Gen Zers συμμετέχουν με ανοιχτό διάλογο σε πολλές αποφάσεις ενώ υπήρξαν μια σημαντική αιτία ώστε οι εταιρείες, να πάρουν θέση σε κοινωνικά ζητήματα.